عيد نوروز چگونه شكل گرفت ؟ 

انسان از نخستين سالهاي زندگي اجتماعي، متوجه بازگشت و تكرار برخي از رويداد هاي طبيعي، يعني تكرار فصول شد. نياز به محاسبه در دوران كشاورزي يعني نياز به دانستن زمان كاشت و برداشت، فصل بندي ها و تقويم دهقاني و زراعي را به وجود آورد. نخستين محاسبه فصل ها، بي گمان در همه جوامع با گردش ماه كه تغيير آن آسانتر ديده مي شد صورت گرفت. و بالاخره در نتيجه نارسايي ها و نا هماهنگي هايي كه در تقويم قمري ، با تقويم دهقاني داشت، محاسبه و تنظيم تقويم بر اساس گردش خورشيد صورت پذيرفت. سال نزد ايرانيان از زماني نسبتا كهن به چهار فصل سه ماهه تقسيم گرديده است و همانطور كه ابوريحان بيروني در آثار الباقيه آورده است آغاز سال ايراني از زمان خلقت انسان (يعني ابتداي هزاره هفتم از تاريخ عالم) روز هرمز از ماه فروردين بود ، وقتي كه آفتاب در نصف النهار در نقطه ي اعتدال ربيعي و طالع سرطان بود.

پيدايش جشن نوروز

جشن نوروز را به نخستين پادشاهان نسبت مي دهند. شاعران و نويسندگان قرن چهارم و پنجم هجري مثل فردوسي ، عنصري، بيروني، طبري و بسياري ديگر كه منبع تاريخي و اسطوره اي آنان بي گمان ادبيات پيش از اسلام بود. نوروز را از زمان پادشاهي جمشيد مي دانند. در خور يادآوري است كه جشن نوروز پيش از جمشيد نيز بر گزار ميشده و ابوريحان نيز با آنكه جشن را به جمشيد منسوب مي كند يادآور ميشود كه: آن روز كه روز تازه اي بود جمشيد عيد گرفت اگر چه پيش آن هم نوروز بزرگ و معظم بود.

جشن نوروز

جشن نوروز دسته كم يك يا دو هفته ادامه دارد. ابوريحان بيروني مدت برگزاري جشن نوروز را پس از جمشيد، يك ماه مي نويسد: چون جم در گذشت پادشاهان همه روز هاي ماه را عيد گرفتند. عيد ها را شش بخش نموده اند: پنج روز نخست را به پادشاهان اختصاص مي دادند، پنج روز دوم را به اشراف ، پنج روز سوم را به خادمان و كاركنان پادشاهي، پنج روز چهارم را به نديمان و درباريان ، پنج روز پنجم را به توده مردم و پنج روز ششم را به بزرگان. ولي برگزاري مراسم نوروزي امروز ، دست كم از "چهارشنبه آخر سال" آغاز و "در سيزده به در" پايان مي‌پذيرد. از آداب و رسوم كهن پيش از نوروز بايد از پنجه ، چهارشنبه سوري ، خانه تكاني ،عيدي دادن و سفره ي هفت سين ياد كرد.

پنجه - خمسه مسترقه

بنا بر سال نماي كهن ايران هر يك از دوازده ماه سال 30 روز است و 5 روز باقيمانده سال را پنجه ، پنجك يا خمسه مسترقه مي نامند. اين پنج روز را خمسه مسترقه نامند. از آن جهت كه در هيچ يك از ماه ها حساب نمي شود. مراسم پنچه تا سال 1304 كه تقويم رسمي شش ماه اول سال را 31 روز قرار داد برگزار مي‌شد.